We wczesnym Średniowieczu ustrojem większości państw europejskich była monarchia patrymonialna, charakteryzująca się silną pozycją władcy rządzącego samodzielnie lub za radą wąskiej grupy doradców. Około XI wieku zaczęła przeradzać się w monarchię stanową,^[1] z właściwymi sobie podziałami na grupy społeczne o odrębnym statusie prawnym. Środkiem do osiągnięcia niezależności od władzy monarszej były przywileje stanowe, czyli korzystne uprawnienia obejmujące przedstawicieli danego stanu: mieszczańskiego, duchownego lub szlacheckiego. Przywilejami generalnymi nazywamy te które zmieniają sytuację całego stanu danej narodowości bądź na całym terytorium danego państwa.

         Na kształt polskiej państwowości decydująco wpłynęły generalne przywileje szlacheckie uzyskiwane przez szlachtę w okresie późnego Średniowiecza: od II poł. XIV w. do początku XVI w. (jeśli za datę kończącą Średniowiecze przyjąć rok wystąpień Lutra, czyli 1517).

         Pierwszym przywilejem który obejmował całość stanu szlacheckiego na terenie Polski, czy też Królestwa Polskiego, był przywilej koszycki nadany w 1374 przez Ludwika Węgierskiego. Jego najważniejsze postanowienia to sześciokrotne obniżenie wysokości podatku zwanego poradlnym, obietnica obsady starostw tylko przez przedstawicieli szlachty polskiej i obowiązek wykupu jeńców wziętych do niewoli podczas wojen zagranicznych. W zamian Ludwik Węgierski uzyskał zezwolenie na dziedziczenie korony w linii żeńskiej.

         Królem, który nadał najwięcej przywilejów był Władysław Jagiełło. Pierwszy już po koronacji na króla połączonego Królestwa polskiego i litewskiego był przywilej piotrkowski nadany w 1388 utrzymujący w mocy dawne przywileje i gwarantujący żołd każdemu rycerzowi uczestniczącemu w wojnach zagranicznych. Przywilej ten nadany był w zamian za rękę królowej Jadwigi i tron polski. W 1422 w Czerwińsku wymuszono na królu postanowienie dotyczące nietykalności majątkowej bez prawomocnego wyroku sądowego i zakaz łączenia urzędu starosty i sędziego, zaś w Warcie w 1423 roku wydała zgodę na sukcesję tronu przez syna Jagiełły pod warunkiem ograniczenia wychodźstwa chłopstwa ze wsi i możliwość usuwania „krnąbrnych" sołtysów z ich stanowisk a także możności ustalenia stałych cenników na wyroby folwarczne, tzw. taksy wojewodzińskie^[2]. W następnych latach szlachta uzyskała nietykalność osobistą i wyłączny dostęp do wyższych urzędów kościelnych w przywileju sformułowanym w Brześciu w 1424 roku^[3], nadanym w Jedlni w 1430 roku i rozszerzonym w roku 1433 w Krakowie. Za panowania Kazimierza Jagiellończyka w 1454 roku uwarunkowała swój udział w wojnie trzynastoletniej nadaniem przywileju cerekwicko- nieszawskiego, zapewniającego nienakładania nowych podatków ani niezwoływania przez króla pospolitego ruszenia bez zgody sejmików. Z kolei Jan Olbracht, aby nakłonić szlachtę do udziału w wojnie przeciw Turcji i uzyskać zgodę na specjalny podatek nadał przywilej zwany statutami piotrkowskimi z roku 1496, regulującymi wychodźstwo chłopów z rodzimych wsi na poziomie jednego rocznie, zwalniającymi szlachtę od ceł i zabraniającymi posiadania ziemi mieszczanom. Brat Jana Olbrachta, Aleksander, wobec swojej słabej pozycji zgodził się w przywileju mielnickim z 1501 na oddanie całości władzy w ręce senatorów i wypowiedzenie mu posłuszeństwa w przypadku złamania któregoś z przywilejów. Ostatnim w Średniowieczu przywilejem była konstytucja nihil novi ustanowiona w 1505 roku w Radomiu, anulująca przywilej mielnicki i zakazująca ustanawiania nowych praw bez zgody senatu i izby poselskiej.

         Monarchowie polscy ustanawiali przywileje mając na celu krótkoterminowe korzyści, poparcie w pojedynczych ważnych dla nich sprawach. Mogła to być przychylność podczas elekcji dla siebie (przedelekcyjny przywilej budziński Ludwika Węgierskiego z 1355, przywilej krakowski Władysława Jagiełły z 1386) lub dla swojego potomstwa (przywilej koszycki, przywilej jedleńsko-krakowski), mogła to być zgoda na udział w wojnie (przywileje: czerwiński i cerekwicko -nieszawski i statuty piotrkowskie). Zdarzały się też przywileje nadawane pod silnym naciskiem lub w celu zwiększenia swojej popularności wśród szlachty (przywileje: piotrkowski, warcki, mielnicki i Konstytucja nihil novi)

Historia generalnych przywilejów szlacheckich w Królestwie polskim to historia stopniowego przejmowania władzy przez średnią szlachtę. Głównie ona naciskała na kolejne nadania i ona głównie na nich zyskiwała. Można powiedzieć że nadawanie przywilejów było ciągiem dalszym nadawania immunitetów- praktyką polityczno-prawną z czasów wczesnego Średniowiecza. W obu przypadkach szlachta zyskiwała udogodnienia gospodarcze, sądowe lub polityczne powodujące wzrost jej znaczenia w stosunku do innych stanów. Dzięki przywilejom szlachta w Polsce zyskała dużą niezależność finansową, swobodę działania na własnych ziemiach, przewagę gospodarczą i polityczną nad mieszczaństwem, decydujący głos w sprawach polityki wewnętrznej i zewnętrznej. Jedynie przywilej mielnicki miał na celu wzmocnienie pozycji nie średniej szlachty a magnaterii lecz nie przetrwał długo i został zlikwidowany konstytucją nihil novi. Konstytucja ta była kamieniem milowym polskiego parlamentaryzmu, gdyż dawała średniej szlachcie możliwość stwarzania sobie odpowiednich rozwiązań prawnych.

W przywilejach upatruje się źródła upadku I Rzeczypospolitej, gdyż one stworzyły warunki dla wytworzenia się „złotej wolności szlacheckiej", sytuacji w której żadne prawo nie powstawało bez pełnej akceptacji całości stanu szlacheckiego, zatem sytuacji otwierającej drogę przekupstwu i samowoli. ^[1]Droga od przywileju budzińskiego do konstytucji nihil novi jest drogą średniej szlachty do uzyskania pełnej dominacji w życiu ekonomicznym i politycznym.^[4] Za doprowadzenie do takiej sytuacji wini się monarchów, krótkowzrocznych w swych poczynaniach lecz też samą szlachtę, niepotrafiącą myśleć perspektywicznie ani wykroczyć poza swoje partykularne interesy.

• Błędy merytoryczne
  • ^[1] Trochę za wczesnie nawet jak na Europę Zachodnią .Społeczeństwo stanowe tworzy się w połowie XII wieku, a na ziemiach piastowskich jeszcze trochę póżniej .
  • ^[2] Taksy wojewodzińskie były to sztywne cenniki ale na towary kupowane przez szlachtę w mieście ,ustanawiane ze szkodą dla interesów handlowych rzemieślników i kupców . Kiedy piszesz towary folwarczne rozumiem masz na myśli np.zboże ale handel nim nie podlegał akurat takim cenowym ograniczeniom .
  • ^[3] Zjazd w Brześciu to inna data 1425 rok .
  • ^[4] Piszesz o kolejnych przywilejach jako drodze średniej szlachty do pełnej dominacji w życiu politycznym i ekonomicznym .Jednak nie mamy nigdy w historii Rzeczpospolitej do czynienia z taką sytuacją nawet w czasach największych sukcesów ruchu egzekucyjnego w XVI wieku .
• Błędy kompozycyjne
• Błędy ortograficzne, interpunkcyjne
• Błędy stylistyczne, językowe, leksykalne
• Błędy składniowe
• Błędy logiczne
• Inne błędy
  • ^[1] Twoim zdaniem nadanie praw politycznych całemu ówczesnemu szlacheckiemu narodowi było przyczyną pózniejszej korupcji i anarchii W tej pracy dla takiego wniosku nie ma żadnego uzasadnienia .

Ocena : 14 / 20 pkt.

Praca właściwie ujmuje temat w układzie przyczynowo-skutkowym. Poprawnie zdefiniowano takie pojecia jak immunitet ,przywilej ,monanarchia stanowa i patrymonialna .Wymienione zostały najważniejsze przywileje generalne stanu szlacheckiego wraz podaniem dat ich nadania przez władców .

Najsłabszą częścią pracy są wnioski końcowe, moim zdaniem zbyt ogólnikowe i jednostronne .Trudno zgodzić się z takim wnioskiem ,że nadawanie przywilejów szlachcie miałoby prowadzić wprost do katastrofy , kiedy po 1505 roku państwo szlacheckie przeżywa okres swojej najwiekszej potęgi .

Reasumując ,praca poprawna merytorycznie ale nieprzemyślana jeżeli chodzi o jej konstrukcję i wnioski .