Polska jako jeden z ostatnich krajów europy odchodziła od monarchii patrymonialnej na rzecz stanowej. Z monarchią patrymonialną mamy do czynienia do XII wieku, kiedy to społeczeństwo powoli zaczyna przechodzić przemiany, które nabiorą tempa w XIII wieku.

            Wspomnianą przeze mnie monarchią patrymonialną nazywa się ustrój społeczno-gospodarczy, w którym państwo uznaje się za prywatną własność panującego, która może zostać odziedziczona przez jego synów. Niejednokrotnie było to przyczyną krwawych walk wewnątrz panującej rodziny (Bolesław Krzywousty oślepił swego brata, Zbigniewa, przez co resztę życia pokutował i był postrzegany jako okrutnik)

            Odmiennie jest w przypadku monarchii stanowej. W tym przypadku monarcha jest władcą współrządzącym z innym stanem^[1], a poszczególne warstwy(stany) społeczne różnią się od siebie sytuacją prawną i polityczną.

            Za początek upadku monarchii patrymonialnej można uznać czasy panowania Kazimierza Sprawiedliwego podczas zapoczątkowanego testamentem Bolesława Krzywoustego (1138) rozbicia dzielnicowego. Panowała wówczas zasada Senioratu, złamana właśnie przez Kazimierza sprawiedliwego, gdyż został princepsem jeszcze za życia swojego brata, Mieszka Starego.^[2] Usiłując zyskać poparcie społeczeństwa nadał pierwsze w historii przywileje dla określonej warstwy- duchowieństwa. Odbyło się to na zjeździe w łęczycy 1240 roku. ^[1]            To pozornie nieważne wydarzenie ^[2]zapoczątkowało różnicowanie poddanych pod względem posiadanych praw. W pewien sposób zostało to rozpoczęte wcześniej, poprzez nadawanie immunitetów, niemniej jednak dopiero teraz przywilej był przypisany do określonego stanu a nie do konkretnej osoby.

            Cała Europa środkowa i wschodnia wieku XIII i XIV leczyła rany po Tatarskim najeździe pod wodzą chana Temudżyna zwanego Czyngis-chanem. Polska znalazła się jakoby na uboczu wiodącej ku Węgrom drogi najazdu, lecz mimo to straty były ogromne (jednym ze słynniejszych incydentów jest śmierć Henryka Pobożnego w bitwie pod Legnicą 1241 roku, która jak na standardy i rozmach Mongołów była jedynie niewielką potyczką). Zaowocowało to spadkiem ludności europy wschodniej i, z tego powodu, napływem osadników z europy zachodniej.^[3]

            Właśnie w XIII wieku miało miejsce najwięcej lokacji na prawie niemieckim. Pierwszym takim miastem w Polsce była Złotoryja. Osadnictwo na prawie niemieckim charakteryzowało się zwartą, uporządkowaną zabudową (rynek, na jednym z rogów kościół, ulice przecinające się pod kątem prostym), samorządem terytorialnym (rada miejska), autonomią sądowniczą (ława miejska) oraz okresem „wolnizny" czyli zwonienia ze świadczeń na rzecz suzerena ^[3]na okres od 2 do 25 lat, by nowi mieszkańcy mogli „osiąść". Właśnie w wieku XIII prawa miejskie otrzymały takie miasta jak Wrocław czy Kraków, będące później jednymi z najsilniejszych ośrodków miejskich rzeczpospolitej.

            Lokacje na prawie niemieckim nadawały wykształcającej się warstwie mieszczan szeroką autonomię i możliwość prowadzenia własnych interesów bez ingerencji z zewnątrz. W krajach, gdzie szeregi szlachty przerzedziła czarna śmierć, wojny (jak wojna stuletnia) czy prześladowania religijne właśnie mieszczanie zdobywali dominującą pozycję polityczną. Przykładem polskich przywilejów dla warstwy mieszczańskiej były prawa składu i przymusu drogowego nadane przez Kazimierza Wielkiego w XIV wieku.

            Najpełniej opisana została droga Szlachty, gdyż stanowiła ona znaczną (około 10% społeczeństwa) siłę oraz wyrastała ze znajdującej się najbliżej króla warstwy społecznej, rodzinnie związanej z wojną, a co za tym idzie, posiadającej siłę przebicia.

            Jak już wspomniałem, nadawanie immunitetów zaczęło tworzyć stan zwany szlachtą, lecz dopiero przywilej koszycki 1374 roku nadany przez Ludwika Węgierskiego położył kamień węgielny pod dominującą pozycję szlachty, czego nie omieszkał zaznaczyć Paweł Jasienica w swej „rzeczpospolitej Jagiellonów". Ważniejszymi przywilejami nadanymi szlachcie do końca XV wieku były ^[4]statuty Nieszawskie 1454 roku o obsadzaniu wyższych urzędów wyłącznie szlachcicami oraz przywilej czerwiński 1422 zapewniający nietykalność majątkową. Norman Davies słusznie zauważył w swym dziele „Europa" że w średniowieczu prawo nietykalności majątkowej istniało tylko na terenie rzeczpospolitej i w Anglii (magna Karta Libertatum 1215 roku)

            Na przestrzeni wieków XIII, XIV i XV zmieniła się świadomość ludzi mieszkających na terenie ziem najpierw piastowskich, później Andegaweńskich i na końcu jagiellońskich poprzez zmianę ich prawnego przyporządkowania. Zasadniczo rzecz biorąc najmniej zmieniła się świadomość chłopów, których sytuacja pozostała równie nieciekawa jak wcześniej.^[5] Mieszkańcy miast uzyskali szeroką autonomię i możliwość samostanowienia, przez co zaczęli bardziej niż z podległością wobec króla utożsamiać się z mieszkaniem w konkretnym mieście. Podobnie szlachta przestała postrzegać samą siebie przez pryzmat miejsca u boku króla a zaczęła patrzeć na siebie jak na grupę nacisku. Zachowanie takie doprowadziło już na samym początku wieku XVI, bo w 1505 roku do niemal całkowitego ograniczenia władzy królewskiej statutem „nihil novi^[6]"

            Poprzez napływ osadników z zachodu oraz wewnętrzne konflikty społeczeństwo ziem polskich przeszło szybkie zmiany, a co istotne, ominął je realny feudalizm, jaki miał miejsce na przykład na ziemiach francuskich czy angielskich.

• Błędy merytoryczne
  • ^[1] W Łęczycy w 1180 roku .
  • ^[2] Myślę , że bardzo ważne .To początek tworzenia się stanów .
  • ^[3] Inne określenie ,lepiej senior lub pan feudalny .Suzeren to tytuł zarezerwowany dla króla a w wyjątkowych sytuacjach dla Boga .
  • ^[4] Brakuje bardzo waznego przywileju gwarantującego szlachcie nietykalność osobistą bez prawomocnego wyroku sądowego z lat 1430-1433
  • ^[5] Nic podobnego .Dzięki lokacji wsi na prawie niemieckim chłopi zyskali samorząd ,ograniczone ale jednak prawo do ziemi ,a wielu z nich wolność osobistą . Mogli też sprzedać nadwyżki płodów rolnych w mieście .
  • ^[6] Królowie po 1505 roku wciąż mieli duży zakres władzy politycznej , o czym świadczy przeprowadzona przez Zygmunta Starego elekcja vivente rege syna w latach 1529-1530 , czy postawa Zygmunta Augusta w latach 1559-1562 gdy król nie zwoływał parlamentu .
• Błędy kompozycyjne
• Błędy ortograficzne, interpunkcyjne
• Błędy stylistyczne, językowe, leksykalne
  • ^[1] Jakim stanem ?raczej stanami i to tymi uprzywilejowanymi politycznie .
  • ^[2] Starszego od niego ,co jest ważne w tym kontekście .
  • ^[3] Nie widzę tutaj bezpośredniego związku .Spadekliczby ludności na jakimś terenie nie powoduje automatycznie napływu innej , bo nie jest to prosty system naczyń połączonych .
• Błędy składniowe
• Błędy logiczne
• Inne błędy

Ocena : 13 / 20 pkt.

Praca jest na temat i poprawnie ujmuje zjawisko przemian społecznych Królestwie Polskiego w XIII-XV wieku .Pojawiaja się właściwe dla tego tematu daty i pojęcia chociaż zdarzają się też pewne błędy wskazane przeze mnie  bezpośrednio w tekście .Największe zastrzeżenia mam do zakończenia pracy  . Jej   tematem są przemiany społeczne i ekonomiczne w tym okresie takie jak lokacja wsi i miast na prawie niemieckim, tworzenie się stanów oraz zmiana koncepcji prawno-ustrojowej monrchii feudalnej ,która przekształca się z patrymonialnej w stanowa .Nie jest  to wyrażnie zaakcentowane w zakończeniu tej pracy . Brakuje też pokazania tych zjawisk jako procesów  dynamicznych tzn. gdy zaznaczony jest  w takim opisie jakiś punkt wyjścia -przemiany -nowa sytuacja pod koniec XV wieku .

Praca na poziomie III